Trafik Kazasında Asli Kusur Kavramı ve Hukuki Dayanağı
Trafik kazasında asli kusur nedir? Trafik kazalarında asli kusur, kazanın meydana gelmesinde birincil ve belirleyici olan, Karayolları Trafik Kanunu’nda sınırlı sayıda ((12 madde halinde) belirtilen kural ihlalleridir.
Başka bir deyişle,trafik kazasında asli kusur, olayın meydana gelmesinde birincil ve belirleyici etken olan hata; yani “bu hata yapılmasaydı, bu kaza olmazdı” şeklinde açıklanabilir. Bu makalede, trafik kazasında asli kusur nedir sorusuna dair tüm detayları ve hukuki sonuçları inceleyeceğiz.
Asli kusurun kaynağı, 2918 Sayılı Karayolları Trafik Kanunu (KTK) Madde 84’tür.
Tali Kusur Nedir? Asli Kusurdan Farkı
Trafik kazasını tek başına doğurmayan ancak şiddetini artıran veya önlenmesini engelleyen ikincil hatadır.
Kavşakta geçiş üstünlüğüne uymamak (Asli) Kavşağa yaklaşırken yeterince yavaşlamamak (Tali)
Tali kusur ile asli kusur arasındaki en önemli fark; asli kusurda genel olarak %75 veya %100 oranında kişinin sorumlu tutulmasıdır. Tali kusurda ise bu oran genelde %25’tir.
Karayolları Trafik Kanunu Madde 84 (12 Asli Kusur Hali)
Trafik kazasında, Karayolları Trafik Kanunu Madde 84’te yer alan hareketleri yapan sürücüler trafik kazasında asli kusurlu sayılır. Kazalarda %100 veya %75 oranında kusurlu sayılmanıza neden olacak bu 12 hayati kural ihlali şunlardır:
- Kırmızı ışıklı trafik işaretinde veya yetkili memurun dur işaretinde geçme: Karayolları Trafik Kanunu Madde 47’ye göre polisin dur emrine veya trafik ışığına uymamak en net trafik kazasında asli kusur sebebidir.
- Taşıt giremez trafik işareti bulunan karayolu veya bölünmüş karayolunda karşı yönden gelen trafiğin kullandığı şerit, rampa ve bağlantı yollarına girme: Örneğin; taşıt giremez levhası olan yere girmek, tek yönlü yola tersten girmek.
- İkiden fazla şeritli taşıt yollarında, karşı yönden gelen trafiğin kullandığı şerit veya yol bölümüne girme.
- Arkadan çarpma: Karayolları Trafik Kanunu Madde 56’ya göre öndeki araçla takip mesafesi ayarlanmalıdır. Yani bu maddeye göre takip mesafesinin ayarlanmaması sonucu arkadan çarpmak trafik kazasında asli kusur sayılır.
- Geçme yasağı olan yerlerde geçme: Karayolları Trafik Kanunu Madde 54’te nerelerde sollama yapılamayacağı, şerit değiştirmeme şartı ile bir şeritteki aracın diğer şeritteki araçtan hızlı gitmesinin sollama sayılıp sayılamayacağı belirtilmiştir. Örneğin; tünel, viraj gibi görüşün kısıtlı olduğu yerlerde sollama yapmak geçmenin yasak olduğu yerlerdendir, bu yerlerde yapılan sollama asli kusurlu sayılır.
- Doğrultu değiştirme manevralarını yanlış yapma: Karayolları Trafik Kanunu Madde 53’e göre Sağa ve sola dönüşlerde, dönel kavşak geçişlerinde ve geriye dönüş manevralarında kurallara uyulmaması durumudur. Örneğin; sağ şeritte giderken aniden, sinyal vermeden sola döndünüz ve “U” dönüşü yaptınız ve sol şeritten gelen araç size çarptı; bu durum kusur sizindir ve asli kusurlu sayılırsınız.
- Şeride tecavüz etme: Yan şeride kontrolsüz geçme, karşı şeride geçme gibi örnekler sayılabilir.
- Kavşaklarda geçiş önceliğine uymama: Karayolları Trafik Kanunu Madde 57’ye göre kavşaklarda uygulanacak kurallar bellidir ve bu kurallara uygun hareket edilmemesi halinde asli kusurlu sayılırsınız. Örneğin; ara sokaktan, ikincil yoldan vb. ana yola kontrolsüz bir şekilde çıktınız, ana yoldan gelen araç hızlı olsa bile geçiş hakkı onundur ve olası bir kaza durumunda asli kusurlu sayılırsınız.
- Kaplamanın dar olduğu yerlerde geçiş önceliğine uymama: Örneğin; tek şeride düşen köprü girişinde beklemesi gereken aracın, geçiş hakkı olan araca yol vermemesi.
- Manevraları düzenleyen genel şartlara uymama: Karayolları Trafik Kanunu Madde 67’ye göre manevralarda uygulanacak kurallar bellidir ve bu kurallara uymadığınız durumda asli kusurlu sayılırsınız. Örneğin; park halindeyken aracınızla kontrolsüz bir şekilde yola çıktınız ve yoldan geçen bir motosiklet sürücüsü ile bir kaza meydana geldi. Bu durumda siz asli kusurlu sayılırsınız.
- Yerleşim birimleri dışındaki karayolunun taşıt yolu üzerinde, zorunlu haller dışında park etme veya duraklama ve her durumda gerekli tedbirleri almama: Örneğin; şehirlerarası yolda güvenlik tedbiri almadan (dörtlüleri yakmak, reflektör koymak gibi) aracı kenara çekmek, park etmek.
- Park için ayrılmış yerlerde veya taşıt yolu dışında kurallara uygun olarak park edilmiş araçlara çarpma: Örneğin AVM otoparkında park etmiş araca çarpmak.
Peki, kaza anında bu ihlallerden birinin yapılıp yapılmadığına kim, nasıl karar verir? İşte kusur tespitinde kullanılan deliller….
Trafik Kazasında Asli Kusur Tespitinde Deliller ve Kaza Tespit Tutanağı
Trafik kazasında kimin asli, kimin tali kusurlu olduğu veya olmadığı delillerle belirlenir ve bu delillere bağlı olarak sigortanın ödeme yapıp yapmayacağı veya ne kadar ödeme yapacağı, taraflardan hangisinin ne kadar tazminat alacağı gibi konular açıklığa kavuşur.
Kusur Tespiti İçin Hangi Deliller Kullanılır?
Bir trafik kazasında olay yerindeki her detay, kusur oranını değiştirebilecek bir delil niteliği taşır. Uzmanlar ve sigorta şirketleri karar verirken şu unsurları inceler:
Asli Kusur oranı nasıl belirlenir?
Kaza sonrası süreçte kusur oranı şu adımlarla ilerler:
- Belge Teslimi: Trafik kazasından sonra gerekli belgeleri, kaza tutanağı başta olmak üzere, sigortaya verdiniz.
- Sisteme Giriş: Sigorta şirketi bu belgeleri TRAMER/SBM sistemine gönderir.
- Mutabakat: Sigorta şirketleri SBM sistemi üzerinden 3 iş günü içinde kusur oranları üzerinde anlaşmaya çalışır.
- Karar: Daha sonra TRAMER içindeki tarafsız kurul veya komisyon tarafından kusur değerlendirmesi yapılarak karar verilir.
Kusur Oranları, TRAMER ve İtiraz Süreci
Trafik kazasında asli kusur oranı ve dağılımı, tazminat miktarını belirleyen temel faktördür. Sigorta şirketleri ödemeleri bu oranlara göre yapar.
Peki %50, %75 ve %100 kusur oranları ne anlama gelir?
%50, %75 ve %100 Kusur Oranları Ne Anlama Gelir?
1. %100 Kusur Oranı: Tam Kusurlu (Karşı Taraf Masum)
Trafik kazasında bir taraf kurallara tamamen uymuş, bir taraf ise Karayolları Trafik Kanunu Madde 84’te yer alan hareketlerden birini ya da birkaçını yapmak suretiyle trafik kazasına neden olmuşsa; burada trafik kazasına neden olan taraf asli kusurlu sayılır.
Ödeme Durumu: Trafik kazasında asli kusurlu çıkan tarafın sigortası karşı tarafın bütün hasarını öder; ayrıca asli kusurlu tarafın sigortası karşı tarafın değer kaybını da öder. Trafik kazası sonucu asli kusurlu çıkan taraf kendi sigortasından hiçbir şey alamaz; ancak kasko; alkol, ehliyetsizlik gibi durumlar yoksa ödeme yapabilir.
2. %75 Kusur Oranı: Asli Kusurlu (Karşı tarafta hafif ihmal var)
Trafik kazasında bir tarafın Karayolları Trafik Kanunu Madde 84’te yer alan hareketlerden birini ya da birkaçını yapmak suretiyle trafik kazasına neden olması; diğer tarafın ise, asli kusurlu sayılan hareketi olmasa da trafik kazasını engellemek için üzerine düşeni yapmaması (örneğin aşırı hız yapması) durumunda ortaya çıkan orandır diyebiliriz.
Ödeme Durumu: Taraflar kusurları oranında sorumludur.
Örnek: Bir tarafın %75 kusurlu, diğer tarafın %25 kusurlu olduğu durumlarda; %75 kusurlu olan tarafın sigortası, %25 kusurlu olan tarafın zararını %75 oranında öder. Yani siz %75 kusurlu olsanız bile karşı tarafın sigortası sizin zararınızın %25’ini öder.
3. %50 Kusur Oranı: Ortak Kusur (Her iki taraf da eşit hatalı)
Trafik kazasında her iki tarafın da kazanın oluşumunda eşit derecede payı olduğu durumdur.
Ödeme Durumu: Trafik kazasında her iki tarafın da eşit kusurlu olduğu durumlarda, her iki tarafın sigortası karşı tarafın zararının yarısını öder. Kalan kısım varsa, kasko üzerinden tamamlanır.
4. %25 Kusur Oranı: Tali Kusur
Trafik kazasında hatanın büyük kısmının karşı tarafta olduğu, sizin ise ikincil derecede (tali) hatalı olduğunuz durumdur.
Ödeme Durumu: Trafik kazasında %25 kusurlu olduğunuz durumlarda karşı tarafın sigortasından %75 oranında zararınızı alırsınız. Karşı tarafın zararını ise %25 oranında sizin sigortanız öder.
Kusur oranının hatalı belirlendiği durumlarda, bu karara karşı nasıl itiraz edileceğini aşağıda ayrıca detaylı şekilde açıklıyoruz.
Asli Kusur Kararına İtiraz Süreci
Eğer belirlenen kusur oranının (Örn: %100 veya %75) haksız olduğunu düşünüyorsanız, TRAMER (SBM) üzerinden itiraz hakkınız vardır. İtiraz yöntemi şöyledir:
- Süre: Kusur oranı açıklandıktan sonra 5 iş günü içinde itiraz etmelisiniz. Bu süre hak düşürücü olabilir, hızlı hareket etmek önemlidir.
- Yöntem:
- sbm.org.tr adresinden veya sigorta acenteniz aracılığıyla “Kaza Tespit Tutanağı Sorgulama ve İtiraz” bölümüne girin.
- İtiraz gerekçenizi net bir dille yazın.
- Varsa elinizdeki yeni delilleri (Örneğin; kaza anını gösteren araç kamerası görüntüsü veya tutanakta yanlış çizilen krokinin doğrusu) sisteme yükleyin veya acentenize teslim edin.
Asli Kusurlu Olmanın Cezai ve Hukuki Sonuçları
Bir kazada asli kusurlu sayılmak, hukuki ve maddi açıdan ciddi sonuçlar doğurur:
Tazminat Oranı: Kazadaki kusur oranının büyük kısmı (%75 veya %100) size yüklenir. Bu, karşı tarafın hasarını karşılama yükümlülüğü doğurur.
Sigorta Rücu Hakkı: Sigorta şirketiniz karşı tarafın zararını ödese bile, kural ihlali (alkol vb.) varsa ödediği tutarı size rücu edebilir (sizden geri isteyebilir).
Ceza Puanı: Ehliyetinize ceza puanı işlenir (Genellikle 20 ceza puanı).
Yargılama: Durumun ciddiyetine göre (yaralanma veya ölüm varsa) para cezası ve hatta hapis cezası ile yargılanma ihtimali doğar.
Asli Kusurlu Olmanın Mali Sonuçları: Tazminat Hakkı Var mı?
Trafik kazasında asli kusurlu bulunan bir sürücü tazminat alabilir mi? Bu sorunun cevabı duruma göre hem evet hem hayırdır.
Hukukun genel prensiplerinden, ilkelerinden biri “kimsenin kendi kusurundan faydalanamayacağı ilkesi”dir. Bu ilke bağlamında cevap verecek olursak; trafik kazasından sonra asli kusurlu sürücü tazminat alamaz ancak bazı istisnai durumlarda asli kusurlu sürücü de tazminat alabilir. Bu tür durumlarda alabileceğiniz muhtemel tutarları öğrenmek için Trafik Kazası Tazminat Hesaplama (2026 Güncel Rehber) makalemize göz atabilirsiniz.
Asli Kusurlu Sürücünün Tazminat Alabileceği İstisnai Haller:
Aşağıdaki 4 durumda, asli kusur sizde olsa bile tazminat alma hakkınız doğabilir:
1. %100 Kusurlu Değilseniz (Kusur Paylaşımı)
Sürücünün asli kusuru vardır ancak kusurun tamamı (%100) onda değildir. Karşı tarafın da kazada az da olsa payı (tali kusuru) varsa, kusur oranınız düşüldükten sonra kalan kısım için tazminat alabilirsiniz.
Örnek: A kişisinin ve B kişisinin yaşadıkları karşılıklı trafik kazası sonucunda, A kişisi %60 oranında asli kusurlu, B kişisi de %40 oranında tali kusurlu çıkmış olsun. A kişisinin zararı 100.000 TL olsun. Bu durumda A kişisi %40 oranında, yani 40.000 TL tazminat alabilir.
2. Yolcu Konumundaysanız
Otobüsle, minibüsle vs. yolculuk yaparken trafik kazası geçirdim, bu durumda tazminat alabilir miyim? Evet, bu durumda asli kusurlu taraf, bulunduğunuz araçtaki sürücü bile olsa yolcu sıfatıyla tazminat alabilirsiniz.
3. İş Kazası Sayılan Haller
Sürücü, mesai saatleri içerisinde ve işverenin verdiği görevle araç kullanırken kaza yaparsa, bu durum “İş Kazası” statüsüne girebilir. Bu durumda SGK ve İş Hukuku mevzuatına göre maddi/manevi tazminat hakları doğabilir.
4. Kaskonuz Varsa (Genişletilmiş Kasko)
Sigorta poliçelerinde “Tam Kasko” veya “Genişletilmiş Kasko” maddesi olanların, trafik kazasında asli kusurlu olsalar bile araçlarının hasar bedeli Kasko tarafından ödenir. Ancak asli kusurlu kişi bu kusura ehliyetsizlik, alkol veya uyuşturucu etkisiyle düştüyse bu durumda Kasko ödeme yapmaz.